Иқтисодиёт

Мақомоти иҷроияи ҳокимияти  давлатии вилоят, шаҳру ноҳияҳо ва идораю муассисаҳо, ташкилотҳо, корхонаҳо дар семоҳаи аввали соли 2019 ҷиҳати тадбиқ намудани Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мақомоти маҳаллии ҳокимияти давлатӣ», иҷрои саривақтии  дастуру супоришҳо ва вазифаҳое, ки Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Ҷаноби  Олӣ  муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Маҷлиси  Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон оид банатиҷаҳои  рушди  иҷтимоию иқтисодӣ дар соли 2018 ва вазифаҳо барои соли 2019 ва Нақшаи чорабиниҳо оид ба иҷрои вазифаҳое, ки дар Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси  Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон 26 декабри соли 2018 гузоштаанд, инчунин дар бобати таъмини иҷрои нақшаи чорабиниҳо оид ба омодагӣ ба таҷлили 30-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон корҳои муайянро анҷом доданд.

Дар машваратҳои васеи назди раиси вилоят, маҷлисҳои ситодҳои доимоамалкунанда, дигар чорабиниҳо мунтазам масъалаҳои вобаста ба таъмини иҷрои барномаҳои соҳавӣ ва минтақавӣ, рафти иҷрои нақшаҳои сохтмону ободонӣ,  маъракаи кишту кори баҳорӣ, таъмини кори мураттаб дар давраи тирамову зимистон ва дигар масъалаҳои мубрами рўз баррасӣ гардиданд.

Татбиқи  сиёсати буҷет, баланд бардоштани  самаранокии истифодаи маблағҳои  буҷетӣ  масъалаи муҳими  фаъолияти мақомоти  иҷроияи маҳаллии ҳокимияти  давлатии вилоят  буда, таъмини  иҷрои даромад ба  буҷети маҳаллӣ  дар назорати  доимӣ  қарор дорад.  Аз рўи маълумоти Сарраёсати молияи вилоят дар моҳҳои январ-марти cоли 2019 ҳаҷми умумии буҷети вилоят 61 млн 114,2 ҳазор сомонӣ ё 102,4 фоизи нақшаи тасдиқшударо ва нисбати ҳамин давраи соли 2018  120,4 фоизро ташкил дод.

Иҷрои нақшаи қисми даромади буҷети вилоят дар ин давра  аз рўи даромадҳои худии буҷети вилоят ба андозаи 107,4 фоиз таъмин гардид.  (нақша 19 млн 491  сомонӣ, иҷро 20 млн 932,2 ҳазор сомонӣ ).

Аз ҳисоби даромадҳои худӣ  дар ин  давра маблағи 1 млн 441,2 ҳазор сомонӣ аз нақшаи пешбинишуда ба даромади буҷети вилоят зиёдтар ворид гардид.   

Иҷроиши барзиёди даромади буьет асосан аз ҳисоби андоз аз даромади шахсони воқеӣ маблағи 273 414 сомонӣ, андоз аз фоида маблағи 413 565 сомонӣ, андоз аз молу мулки ғайриманқул маблағи  106340 сомонӣ, андоз аз истифодабарандагони роҳҳои автомобилгард маблағи 213 430 сомонӣ, андоз аз молу мулки ғайриманқул маблағи 106 340 сомонӣ, андози низоми соддакардашуда маблаци  318 555 сомонӣ, андоз аз соҳибони воситаҳои нақлиёт маблағи 18 964 сомонӣ, боҷи давлатӣ маблағи 42 019 сомонӣ, аксизҳо маблағи 151 сомонӣ, ва воридоти ғайриандозӣ маблағи 875 904 сомонӣ ба амал омадааст.

Аз руи нақшаи даромадҳои худӣ иҷроиши нақшаи буҷет дар ноҳияҳои Дарвоз 134,7 фоиз, Ванҷ 102,0 фоиз, Рушон 111,6 фоиз, Шуғнон103,5 фоиз, Роштқалъа100,1 фоиз, Ишкошим100,5 фоиз, Мурғоб103,4 фоиз, ш.Хоруғ105,8 фоиз ва буьети худии вилоят 105,5 фоиз ба иҷро расонида шуда дар ин давра ҳамаи ноҳияҳои вилоят ва шаҳри Хоруғ аз  уҳдаи иҷрои нақшаи қисми даромади буҷет дар маҷмуъ баромаданд.

Иҷрои сифатноки нақшаи қисми даромади буҷети маҳаллиро фақат ноҳияи Дарвоз пурра таъмин намуд. Ноҳияи Ванҷ аз руи як намуди андоз – андоз аз захираҳои табиӣ (29,1%); ноҳияи Рушон аз руи  як намуди андоз – андози даромад аз шахсони воқеӣ (86,8%); ноҳияи Шуғнон аз руи  якнамуди андоз – андози низоми махсуси андозбандӣ (62,6%); ноҳияи Роштқалъа азруи се намуд -андози даромад аз шахсони вощеӣ (87,2%), андоз аз истифодабарандагони роҳҳои автомобилгард ягон маблағ ворид нашудааст ва воридоти ғайриандозӣ (33,3%); ноҳияи Ишкошим аз руи як намуд–андоз аз воситаыои нащлиёт (70,8%); ноыияи Мурцоб аз р\и  як намуд- андози даромад аз шахсони воще=(86,8%); шаыри Хоруц аз р\и як намуди андоз-андоз аз арзиши иловануда(66,2%)  ва буьети худии вилоят аз руишаш намуд- андоз аз фоида, андоз аз молу мулки цайриманщул, андоз азистифодабарандагони роыыои автомобилгард, андоз аз соыибони воситаыои нащлиётва аксизыо ягон маблац ворид нашудааст ва андоз аз арзиши иловануда (54,8%)таъмин карда натавонистанд.

Таъмин нагардидани иьроиши  сифатноки нащшаи щисми даромади буьет дар семоыа ба иьрои сифатноки буьети вилоят таъсири манф=  расонида, вилоят аз \ыдаи иьрои сифатноки нащшаи щисми даромади буьет аз р\и андоз аз арзиши иловашуда (79,2%) ва роялтыо (андоз аз истифодабарандагони щаъри замин (74,2%) набаромад.

Қисми хароьоти буьети маҳаллии вилоят аз р\и ыисоботыои фавр=  ба андозаи  89,2  фоизи таъинот ба иьро расонида шуда, маблағи 57 млн 454,6 њазор сомонї барои хароьот равона карда шуд.

Хароьоти буьет дар алоҳидаг= дар шаҳру ноҳияҳои вилоят бошад, дар ноҳияи Дарвоз 93,1 фоиз, Вань 84,9 фоиз, Рушон 92 фоиз, Шуѓнон 84,4 фоиз, Роштќалъа  93,1 фоиз, Ишкошим 90,2 фоиз, Мурцоб 87,9 фоиз, ш.Хоруѓ 92,1 фоиз ва буьети худии вилоят 88,0 фоиз ба иьро расонида шудааст.

           Баќияпулињои андоз яке аз омилњои афзунгардонии ќисми даромади буљети мањаллии вилоят мањсуб меёбанд, лекин онњо њоло њам вуљуд доранд. Гарчанде, ки дар вилоят оиди кам кардани бакияпулињои андоз корњои муайяне ба сомон расонда шуда бошанд њам, вале дар шањру ноњияњо ва буљети худдии вилоят њануз њам тамоюли зиёдшавї доранд. Баќияпулињо бо назардошти андози иљтимої ба њолати 1 апрели соли 2019 маблаѓи 2 млн 567 њазор сомониро ташкид дод, ки ба њолати  1 январи соли 2018 ин раќам ба 2 млн 513 њазор сомонї барбар буд. Яъне баќияпулињои андоз дар ноњияи Дарвоз 18 274 сомонї, Ванљ 153 043 сомонї, Рушон 73 054 сомонї, Шуѓнон 172080 сомонї, Роштќалъа 44 929 сомонї, Ишкошим 53 602 сомонї, Мурѓоб 12751 сомонї, шањри Хоруѓ 1 млн 973,6 њазор сомонї ва буљети худии вилоят маблаѓи 68 700 сомонї боќї мондааст.

     Дар семоњаи соли 2019 аз тарафи кормандони шуъбаи аудити дохилї ва назорати Сарраёсати молияи вилоят дар 26 идораву муассисањои давлатї санљишу тањлилњо гузаронида шуда, маблаци 104170  сомон=  ошкор намуд, ки аз он  маблаци 22941 сомон= аз ыисоби пардохти музди меынат ва мукофотпул=, 4433  сомон= аз ыисоби маблацыои суцуртаи иьтимо= ва нафаща, 14901 сомон= аз ыисоби сафархарь=,  6082  сомон= аз ыисоби аз меъёр хароьоти зиёди сузишвор=, 5560 сомон= аз ыисоби дигар хароьотыои цайрищонун=, 2400 сомон= аз ыисоби камомади маводыои арзишнок, 23111 сомон= талафи воситаыои пулию мол= ва 17728 сомон= аз ыисоби андозыо ташкил медиыанд.  Аз маблацыои ошкоршудаи зарари молив= ба ыолати 28-уми марти  соли 2019 ба андозаи 47,5%, ё ки маблаци 46236  сомон= ьо ба ьо карда шуда, ыоло ьобаьокунии маблацыои цайрищонун= хароьотгардида идома дорад.

  Барои њалли мушкилотњои мазкур, маќомотњои андоз ва маќомотњои иљроияи њокимияти давлатии шањру ноњияњои вилоят бояд барои пурра ба даромади буљетњои мањалли шањру ноњияњо ворид шудани даромадњои андозию ѓайриандозї бештар кўшиш намуда ва дарёфти сарчашмањои иловагии даромадро таъмин намоянд.

       Фаъолияти соњибкорї, ки яке аз манбаъњои зиёд намудани даромаднокии буљет ба шумор меравад, нишон дод, ки дар семоњаи аввали соли 2019 аз тарафи нозиротњои андоз 2015 нафар  соњибкорони инфиродї бо патент ва 1016 соњибкорон бо шањодатнома ба андозбандї љалб гардида, аз њисоби онњо маблаѓи 1 млн 367,7 њазор сомонї ба буљет ворид гардид.

Дар ин давра 46 соњибкор ба тариќи патент, 14 соњибкор ба тариќи шањодатнома, ва 10 адад хољагии дењќонї аз нав ба ќайд гирифта шуданд.

Дар ин давра 95 соњибкор, ки дар асоси патент ва 6 соњибкор, ки бо шањодатнома фаъолият доштанд, фаъолияташонро ќатъ намуданд.

Бо маќсади иљрои Ќарори Њукумати Љумњурии Тољикистон аз 1 марти соли 2019, № 95 “Дар бораи Наќшаи чорабинињо оид ба амалї намудани 300 рўзи ислоњот љињати дастгирии соњибкорї ва бењтар намудани фазои сармоягузорї дар Љумњурии Тољикистон”ќарори раиси ВМКБ аз 2 апрели соли 2019, №102 ба тасвиб расонида, иљрои наќшаи чорабинињо зери назорати доимї ќарор дода шудааст.

 Дар заминаи қарори Ҳукумати Ҷумҳурии  Тоҷикистон  аз 31 декабри соли 2018, №624 “Дар бораи таъсис додани муассисаи давлатии “Ташаккул ва рушди соҳибкории Тоҷикистон”  қарори раиси ВМКБ  аз 2 апрели соли 2019, №101 ба тасвиб расид, ки мутобиқи он дар вилоят бахши муассисаи давлатии “Ташаккул ва рушди соҳибкории Тоҷикистон” таъсис дода шуд.

Рушди соыибкор= аз  бисёр  ьиыат  ба фаъолият ва хизматрасонии самарабахши бонк= вобаста мебошад. Дар се моњи соли 2019 барои 1183 нафар  (440 – занон) аз тарафи бонкњои дар вилоят амалкунанда ба маблаѓи 11402,8 њазор сомонї ќарзњо дода шудааст, ки нисбат ба њамин давраи соли гузашта ба маблаѓи 1 077,8 њазор сомонї ё худ 10,4 фоиз зиёдтар мебошад.  Аз маблаѓи умумї 336,7 њазор сомонї (3,4 фоиз) ба соњаи кишоварзї, 30,0  њазор сомонї (0,4 фоиз) барои истењсолот, 23,0 њазор сомонї (0,2 фоиз) ба соњаи сохтмон, 3820,9  њазор сомонї  (33,5 фоиз ) ба соњаи тиљорат ва савдо  рост меояд. Фоизи миёнаи ќарзњои додашуда аз 23 фоиз то 36 фоизи солонаро ташкил намудаанд. Дар ин муддат ќарзњои муњлаташон гузашта маблаѓи 36340,2 њазор сомониро ташкил дода. Баќияи сандуќи ќарзии филиали бонкњои дар вилоят амалкунанда  64,7 млн сомонї бо асъори миллї   ва 26,8 млн бо асъори хориљї вуљуд дорад. Шумораи ќарзгирандагон дар ин муддат аз њисоби соњибкорон 89  нафарро ташкил дода, ба онњо барои фаъолияти соњибкорї 4,1 млн сомонї дода шудааст, ки ин нисбати њамин давраи соли гузашта 15 фоиз камтар мебошад.

Бањри инкишофи шарикии давлат ва дастгирии бахши хусусї, инчунин барои ривољу равнаќ додани соњаи соњибкорї бо дастури Асосгузори сулњу вањдати миллї, Пешвои миллат муњтарам Эмомалї Рањмон филиали Муассисаи давлатии «Фонди дастгирии соњибкорї» – и назди Њукумати Љумњурии Тољикистон дар шањри Хоруѓ таъсис дода шуда, ин барои тањия ва пешнињоди лоињањои бизнесї барои соњибкорон кумак ва дастгирї менамояд. Дар семоњаи аввали соли 2019 аз тарафи Фонди мазкур як лоињаи самти истењсолї ба соњибкори шањри Хоруѓ  оид ба Истењсоли маводи доруворї аз гиёњњои шифобахш ба маблаѓи 500,0 њазор сомонї дода шуд. Инчунин аз љониби Фонди љамъиятии “Соњибкорї ва рушд” 7 адад лоиња ба маблаѓи умумии 1,5 млн сомонї дастгирї гардидаанд.

Љињати љалби сармоягузорињо ба Минтаќаи озоди иќтисодии “Ишкошим”   ширкати ЉДММ “Ѓаюрљон” ба њайси субъекти минтаќа  расман ба ќайд гирифта шуд. Самти асосии фаъолияти ширкати мазкур ин таъсиси маркази логистикї буда, тавассути минтаќа интиќол додани молу мањсулот, ки аз давлатњои њамсоя вориди минтаќа мегарданд, мебошад. Айни замон ЉДММ “Ѓаюрљон” ба истењсоли сементблок машѓул буда, дар оянда истењсоли мањсулот аз чубу тахтаро  низ ба роњ мемонанд.

 Њаљми хизматрасонии пулакї дар се моњи  соли 2019 маблаѓи 22,3 млн сомониро ташкил дод, ки ин нисбати њамин давраи соли 2018  11,4  фоиз, ё ин ки 2,3 млн сомонї зиёд гардидааст.  Дар ин муддат фаќат шањри Хоруѓ 123,5 фоиз ва ноњияи Дарвоз ба андозаи 102,6 фоиз хизматрасонии пулакиро таъмин намудааст. Дигар ноњияњо бошанд хизматрасониро нисбати њамин давраи соли 2018 кам намудаанд. Аз љумла ноњияи Ванљ 99,3  фоиз, ноњияи Рушон  86,3  фоиз, ноњияи Шуѓнон 95,2 фоиз, ноњияи Роштќалъа 93,9 фоиз, ноњияи  Ишкошим 93,5 фоиз ва  ноњияи Мурѓоб 96,3  фоиз хизматрасонии пулакиро намудаанд. 

     Новобаста аз ин баъзе корхонањо хизматрасониашонро нибати њамин давраи соли 2018 кам намуданд.  ЉСК «Телеком» 95,1 фоиз, шуъбаи фарњанг  98,8 фоиз,  Агробонк 2,0 фоиз, Љамъияти матлубот 75,1 фоиз, Точиксодиротбонк 80,3 фоиз,  КДММ «Логос- плюс» 94,2 фоиз, ЉДММ «Шёлковый путь» 47,5 фоиз,  ЉДММ «Хушкор» 13,7 фоиз, Нозироти наќлиёт 83,7 фоиз, ЉДММ «Солим» 70,4 фоиз, ЉДММ «Жемчуг» 60,5 фоиз, ЉДММ «Тиљорат» 81,3 фоиз ва ЉДММ «Сервис Про» 91,5 фоизро ташкил додааст.  Њаљми хизматрасонии пулакї ба њар як фард дар як моњ дар ин муддат маблаѓї 32,9 сомониро ташкил медињад, ки ин нишондињанда нисбати њамин давраи соли 2018  10 фоиз зиёдтар гардидааст.  

   Њаљми хизматрасонии маишї дар семохаи  аввали  соли 2019 маблаѓи  8203,1  њазор сомониро ташкил дод, ки ин нисбати њамин давраи соли 2018 ба андозаи 9,6 фоиз кам гардидааст. Бояд ќайд намуд, ки баъзе ноњияњо хизматрасонии маиширо нисбати њамин давра соли 2018 кам намудаанд. Аз љумла ноњияи Дарвоз 91,6  фоиз, ноњияи Ванљ 91,8 фоиз, ноњияи Рушон 90,8 фоиз, ноњияи Шуѓнон 91,4 фоиз, ноњияи Роштќалъа 89,2 фоиз,  ноњияи Ишкошим 89,2 фоиз, ноњияи Мурѓоб 88,4 фоиз ва шањри Хоруѓ ба андозаи 90,3 фоиз хизматрасонии маиширо ба ањолї расонидаанд. Шумораи нуќтањои хизматрасонї 604 адад буда, нисбат њамин давраи соли гузашта 71 адад зиёдтар мебошанд.

Гардиши мол дар њамаи самтњо дар вилоят маблаѓи 36,7 млн сомониро ташкил дода, нисбати њамин давраи соли 2018  17,6 фоиз афзуд. Аз љумла,  гардиши  савдои чакана ва таъмири автомобилњо  маблаѓи 36,4 млн сомониро ташкил дода, нисбати соли гузашта 16,7  фоиз афзуд.

Дар ин давра 136  амалиётњои гардиши тиљорати хориљї ба маблаѓи 4 млн 679,8  њазор доллари ИМА гузаронида шуда,  6 њазору 414,2  тонна молњо ба вилоят  ворид шудааст.

Инчунин дар семоњаи аввали соли 2019 ба миќдори   1 млн 447 њазор кВт ќувваи барќ ба маблаѓи 52,8 њазор доллари ИМА ба Љумњурии Исломии Афѓонистон содирот карда шудааст.

Дар асоси сертификати Кумитаи бехатарии озуќавории назди Њукумати Љумњурии Тољикистон аз тарафи  ЉДММ «Тољик Интиќол» дар се моњи соли равон 7650 дона пўсти коркардашудаи њайвони шохдори калон, тариќи наќлиёти автомобилї ба Љумњурии Халќии Хитой, бо риояи талаботњои байторию-санитарї, таввасути гузаргоњи сарњадии «Кулма»-и нохияи Мурѓоб  содирот карда шуд.

 Яке аз масъалањои муњим, ки Асосгузори сулњу вањдати миллї-Пешвои миллат муњтарам Эмомалї Рањмон дар Паёмашон ба Маљлиси Олии Љумњурии Тољикистон ва тамоми мардуми Тољикистон баён намудаанд, ин саноатикунонии босуръати кишвар мебошад.  Аз ин лињоз дар самти рушди саноати вилоят корњои муњимро анљом додан зарур мебошад. Њаљми мањсулоти истењсолшудаи корхонањо ва коргоњњои саноатии вилоят  дар давоми се моњаи якуми соли 2019 маблаѓи 44,3 млн сомониро ташкил  дод, ки ин нисбати њамин давраи соли  2018   5,2 фоиз, ё ки 2,2 млн сомонї зиёд мебошад. Ин натиља асосан аз њисоби ЉСК “Помирэнерљи” ва Корхонаи коркарди ѓаллаи ноњияи Шуѓнон ба даст омад. Њаљми мањсулоти истењсолшудаи ин корхонањо мутаносибан 117,9 ва 174,4 фоизро ташкил додааст.

Аз 301 корхона ва коргоњњои саноатї 39 адад дар њисоботњои расмии оморї ва 262 адад ба тариќи тадќиќот ба њисоб гирифта шудаанд. Аз 39 корхонаи саноатї 19 корхона фаъолият дошта,  20 ададашон фаъолият накарданд. Аз љумла инњо дар шањри Хоруѓ- корхонаи истењсоли масолењи сохтмонии  ЉДММ  “Хуљаназар”, ЉДММ “Помир Асал”, сехи истењсоли дару тирезаи ЉДММ “Ганљина-05” ва коргоњи коркарди санг ЉДММ “Помир Стоун”, дар ноњияи Дарвоз корхонаи коркарди ангишти “ВТИ -Помир”, ЉДММ “Таком Голд”, корхонаи дўзандагии “Ахтари мењр”, дар ноњияи Ванљ-ЉДММ “Мрамор Стоун”( сехи коркарди санги мармар), заводи хишти  ЉДММ “Лангар”, заводи асфалтбарории ЉДММ “Истиќлол” ва коргоњи коркарди меваи ЉДММ “Зиёратшо”, дар ноњияи Рушон коргоњи истењсоли обњои минералии ЉДММ “Помир асри 21 ” ва коргоњи коркарди хишти сементии ЉДММ “Рундара”, дар ноњияи Ишкошим- сехи коркарди ангати ЉДММ “Гулчењра-80”, дар ноњия Роштќалъа сехи коркарди санги КВДФ“Анљин” ва дар ноњияи Мурѓоб – коргоњи бофандагии ЉДММ “Рањима” ва корхонаи коркарди маъдани ЉДММ “СА Минералз” мебошанд.  Аз 20 корхона ва коргоњи фаъолият надошта, 14 адад фаъолияти мавсимї дошта, 6 адади дигар умуман аз фаъолият бозмонданд. Сабаби асосии аз фаъолият бозмондани корхонањо ва коргоњњои мазкур ин фарсуда гардидани таљњизот, надоштани маблаѓи гардон, дастрас нагардидани ашёи хом, муфлис гардидани соњибкор ва набудани бозори фурўши мањсулот арзёбї мегардад.

Инчунин њаљми мањсулоти истењсолшудаи баъзе корхонањои саноатии вилоят нисбати њамин давраи соли 2018 кам гардидааст. Аз љумла дар шањри Хоруѓ Корхонаи иттињодияи истењсолии матбањањои вилоят 80,8 фоиз, Корхонаи дўзандагии шањри Хоруѓ 93,0 фоиз Кооперативи истењсолии Зиндагї 53,6 фоиз ва ЉДММ “Памир Тревел”  51,3 фоиз . Дар ноњияи Ванљ ЉДММ “Љањонгир-3” 66,7 фоиз, дар ноњияи Шуѓнон Фабрикаи “Соњибкор Бањор”  79,7 фоизро ташкил додааст.

          Њамзамон маълум менамоем, ки бинобар зиёда аз ду сол надоштани фаъолият ЉДММ “Мунира”-и ноњияи Мурѓоб  ва ЉДММ “Мирзо”-и ноњияи Ишкошим аз ќайди оморї бароварда шудаанд.

Мувофиќи ќарори Раиси вилоят аз 31 декабри соли 2018, №486 дар бораи “Наќшаи амал оид ба таъсиси корхона ва коргоњњои нави саноатї дар ВМКБ дар соли 2019” дар њудуди вилоят 16 корхона ва коргоњи нави саноатї бо љалби 173 љойи корї сохта ба наќша гирифта шуданд.  Дар 3 моњи соли 2019 дар вилоят 3 адад коргоњ –  сехи истењсоли дару тиреза аз тарафи соњибкор Носиров Б. бо љалби 3 љойи корї дар љамоати дењоти Навободи ноњияи Шуѓнон, сехи коркарди чуб ва мањсулоти масолењи рўзгори мардум бо љалби 2 љойи корї дар љамоати дењоти Поршиневи ноњияи Шуѓнон ва сехи дўзандагї (соњибкор Носиршоева Г.) дар ноњияи Мурѓоб ба истифода дода шуда, дар дигар корхона ва коргоњњои саноатї корњои сохтмонї идома доранд. 

Љињати дўхти либоси мактабї  дар вилоят корхонаи дўзандагии Агентии таъминоти амволи махсуси назди Њукумати Љумњурии Тољикистон дар шањри Хоруѓ , корхонаи дўзандагии «Кохи Бонувон» (соњибкор Кабирова Маљида) дар ноњия Дарвоз, сехњои дўзандагии “Ќуллаи Сомонї”  ва “Њангома”-и ноњияи Ванљ ва фабрикаи дўзандагии “Соњибкори Бањор”-и ноњияи Шуѓнон фаъолият карда истодаанд.

Ба њолати њозира захираи либоси мактабї дар анбори корхонаи “Коњи Бонувон”- ноњияи Дарвоз 1269 адад, “Њангома”-и ноњияи Ванљ -38 адад, ЉДММ “Орзу”-и ноњияи Роштќалъа 68 адад ва фабрикаи “Соњибкори Бањор” 200 адад, ки дар соли 2018 ба фурўш нарафтанд, мављуд аст.

      Масъалањои њалталаби соња  ин таъсис додани гурўњњои худфаъол ва артелњо оиди истихрољ ва шустушўи металњои ќиматбањо (тилло, нуќра), сангњои ќиматбањо ва ороишї (ёќут, скаполит, топаз, булурикўњї, амазонит ва ѓ.);

       Ва аз тарафи Вазоратњои саноат ва технологияњои нав, молия, Саридораи геологияи тољик  дастгирии ташкили  корхонаи муштарак  дар заминаи кони  «Икар» ва кони  оњани «Барљ»-и ноњияи Рушон ва  сохтмони корхона оиди истихрољи тиллои пошхўрдаи мавзеъњои ноњияњои Мурѓоб ва Дарвоз, ки метавонанд ба рушди иќтисодии вилоят, таъсиси љойњои нави корї ва истењсоли мањсулоти воридотивазкунанда такони љиддї бахшад.

       Дар давоми семоњаи аввали соли 2019 барои таъмин намудани аҳолї ва соњањои иќтисодию иљтимоии ВМКБ аз қувваи барқ дар ҳаљми  68 млн 389,6 њазор  кВт-соат қувваи барқ истеҳсол карда шуд, ки ин назар ба ҳамин давраи соли 2018 ба андозаи  6 млн 418,5 њазор  кВт·с, ё 10,3 фоиз зиёд мебошад. Дар ин давра талафоти барқ ба андозаи 650’816 кВт-соат ё ба андозаи 0,88% кам карда шуда, дар миқёси вилоят ба 11,33% баробар шуд.

Дар  ин давра  щарздории дебитор= дар мущоиса бо ыамин давраи соли 2018   14  фоиз кам гардида, маблаци  8583,6 ыазор сомониро ташкил дод. Қарздории дебитории корхонаҳои буљавї маблағи 2917,6 хазор  сомонї, тиљоратї 2930,5 њазор сомонї ва аз њисоби ањолї 2735,5 њазор сомониро ташкил медињад. аз љумла Раёсати Вазорати корҳои дохилии Љумҳурии Тољикистон дар ВМКБ – 452299  сомони, Вазорати мудофиаи Љумҳурии Тољикистон – 250189 сомони, Қисмҳои ҳарбии сарҳадбонон дар ВМКБ – 662631 ва Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон- 276’562 сомониро ташкил дод.

         Мувофищи маълумоти омор= дар семоыаи аввали  соли 2019  дар ыамаи шаклыои хоьагидории вилоят ыаьми умумии маысулоти кишоварзи ба 37289 ыазор сомон= расонида шуд,  ки ин нисбати ыамин давраи соли гузашта ба маблаѓи 1100,0 ыазор сомон= кам мебошад. Њаљми мањсулоти умумии кишоварзї дар њамаи категорияњои хољагињо нисбати хамин давраи соли 2018 – ум дар ноњияи Дарвоз 0,4 фоиз, Ванљ 14,0 фоиз, Рушон 15,4 фоиз, Ишкошим 0,6 фоиз ва ноњияи Мурѓоб 1,4 фоиз зиёд, ноњияи Шуѓнон 13,1 фоиз, Роштќалъа 4,6 фоиз ва   ш. Хоруғ 17,4 фоиз кам гардид.

    Маъракаи кишту кори зироатыои кишоварз= дар  ыамаи сохторыои хоьагидории вилоят идома дошта, ба ҳолати 1 апрели соли 2019 дар хоҷагиҳои ҷамъиятӣ ва хоҷагиҳои деҳқонӣ 79 гектар кишти баҳорӣ гузаронида шудааст, ки ин нисбати соли гузашта 134 га ё 63 фоиз кам аст. Аз миқдори умумӣ 33 га ба ноҳияи Дарвоз, 40 га ба ноҳияи Ванҷ ва 6 га ба ноҳияи  Рушон тааллуқ дорад.

Дар ыамаи  сохторыои хоьагидории  вилоят дар маьм\ъ 194 адад тракторыои  гунонгунтамца,  90 адад ядакыои трактор=, 175 адад испорныо, 28 адад култиваторыо, 48 адад сихмола  дар ыолати дурусти техник= щарор дошта, барои мавсими кишту кори баыор= зироатыои кишоварзи  омодаи кор мебошанд.

       Бо мащсади иьрои  Щарори Ыукумати Ьумыурии Тоьикистон аз 30 декабри  соли 2015, № 793  «Дар бораи Барномаи рушди соыаи боцу токпарвар= дар Ьумыурии Тоьикистон барои солыои 2016-2020» соли равон тибщи нащша дар ыамаи  сохторыои хоьагидории вилоят дар майдони 35 гектар боцыои нав бунёд ва 56 гектар боцыои к\ына аз нав барщарор мегарданд. Инчунин дар ноыияи Вань дар майдони 1 гектар боци интенсив= бунёд мегардад.

Ба ин васила щарори раиси вилоят аз 28 феврали  соли 2019, №80  «Дар бораи дар  ыудуди Вилояти Мухтори К\ыистони Бадахшон эълон намудани маъракаи 200 р\зи ободон= ва  кабудизоркунии маыаллаыои аыолинишин” ба  тасвиб расида, мавриди амал ќарор дорад..

Инчунин санаи 6 апрели соли равон дар маркази шаыри Хоруц ярмаркаи фур\ши ниыол, к\чати гул, тухмии зироатыои кишоварз=  баргузор гардида дар чорабинии мазкур  ба миќдори  25,3 њазор бех нињолњои мевадињанда ва ороишї, 30 намуди кучати гул,10 намуди тухмии сабзавот, 10 тонна тухмии картошка аз тарафи хољагињои нињолпарварии вилоят ва алоњида соњибкорон ба фурўш бароварда шуд.

Бояйд щайд кард,ки маъракаи ниыолшинони дар ыудуди вилоят идома дошта,ба ыолати 1 апрели соли 2019 дар ыамаи сохторыои хоьагидории вилоят  дар майдони 1,6 гектар боцыои нав бунёд гардиданд.

Айни ыол дар мищёси вилоят 45 адад гармхона дар масоыати  0,34  гектар ташкил гардида, дар оныо парвариши кабуд= ва тайёр намудани к\чати барващтии сабзавот ба роы монда шудааст.

Дар ыудуди вилоят  барои нигоыдории маысулоти кишоварз= 25 анборхона  бо ищтидори 1690 тонна  мавьуд буда, дар ыолати коршоям щарор доранд, ки асосан  барои захираи маысулоти кишоварз= бахусус картошка, меваю сабзавот истифода бурда мешаванд.

Аз тарафи Агентии захираыои моддии назди Ыукумати Ьумыурии Тоьикистон дар ВМКБ дар деыаи Дерзуди ьамотаи деыоти Назаршо Додихудоев   барои захираи маысулоти кишоварзи сохтмони 1 адад маркази логистики   идома дорад.

Бо дастгирии Вазорати кишоварзии мамлакат барои пешгирии ыашаротыои зарарасон ба мищдори 200 литр доруыои заырхимикат дастрас гардида  ба ноыияыои вилоят тащсим карда шуд.

Тибщи нащша-дурнамои  соли 2018,  дар майдони 11927 гектар кишти зироатыои кишоварз= гузаронида мешавад, ки аз он  зироатыои цалладонаг=  майдони 5091 гектар,  техник= 27 гектар, картошка 3009 гектар, сабзавот  828 гектар, полезиыои х\рока 7 гектар ва х\роки чорво 2965 гектарро ташкил медиыад.

Маъракаи кишту кори зироатыои кишоварз= дар ыамаи сохторыои   хоьагидории вилоят идома дошта ба ыолати 1 апрели соли 2019 дар майдони 5225 гектар кишти зироатыои кишоварз= гузаронида шуд, ки аз он 2485 гектар цалладонагиыо, 15 гектар  зацир, 214  гектар картошка,  54 гектар сабзавот   ва  2457 гектарро хуроки чорво ташкил медиыад.

   Ба ҳолати 1 апрели соли 2019 Барномаи Ҷонибдории Манотиқи Куҳистони Бадахшон ба миқдори 5,1 тонна ғалладонагиҳо (аз ҷумла 3,3 тонна гандум), 206 тонна картошка ва Ҷамъияти матлуботи вилоят 0,5 тонна картошка дар анборхонаҳо захира намуданд.

    Баыри амал= гардонидани щарори Раиси ВМКБ аз 15 феврали соли 2016, № 55 «Дар бораи Барномаи рушди соыаи боцу токпарвар= дар Ьумыурии Тоьикистон барои солыои 2016-2020»  дар майдони 62,5 гектар бунёди боцыои нав ва 96 гектар барщароркунии боцыои куына ба нащша гирифта шудааст.  Ба ыолати 1 апрели соли 2019 дар ыамаи сохторыои хоьагидории вилоят  дар майдони 56,6 гектар боцыои нав бунёд гардида, 80,9 гектар боцыои куына аз нав барщарор гардиданд. Инчунин 90,8 гектар ьангалзор бунёд ва аз нав барщарор гардиданд.

         Дар ин давра истеысоли г\шт (бо вазни зинда) 1618 тонна (104%),  шир 1815 тонна (88,7%), 515 ыазор тухм (96%), 18 тонна пашм  (59,7%)  истеысол карда шудааст.

Мушкилињои љойдоштаи соња ва пешнињод барои њалли онњо.

  • Нарасидани тухмии  аълосифати картошка дар хоьагиыои деыщони (фермер=)-и ноыия (дар  мавсими кишти баыори соли 2019)
  •  Таъсис додани «Маркази хизматрасонии таыминоти  нуриыои минерал= ва дигар маводыои  ниёзи деыщон»  дар вилоят.
  •  Нарасидани техникаи майдаыаьми кишоварз= аз щабили минитракторыо бо олотыои кор= мебошад. Зиёда аз 46 фоизи заминыои киштшаванда дар доманак\ыо вощеъ аст
  •  Дастгири намудани хоьагиыои  махсуси тухмпавар=

(Вань–самти цалакори, хоьагии деыщонии Рушони ноыияи Рушон -самти цалакори ва хоьагии деыщонии Дзержинскийи ноыияи Шуцнон картошкапарвар=, ноыияи Ишкошим-картошкапарвар=)

  • Ыал намудани  масъалаи маблацгузори ва  интищолдиыи ьавонаыои щутос аз хоьагиыои щутоспарварии ноыияи Мурцоб  ва дигар ноыияыои Ьумыур= 600-700 сар барои ноыияи Лахш, 400 сар ба ноыияи Роштщалъа (дастуру супоришыои Президенти Ьумыурии Тоьикистон)
  • Тавассути КВД «Парандапарвари»-и Вазорати кишоварзии Ьумыурии Тоьикистон таъмин намудани фермаи мурцпарварии Бунии ноыияи Шуцнон  бо  ьуьаи мурц.

 Пешбурди корњои сохтмонї самти муњим буда, давоми соли равон  њаљми маблаѓгузории  асосї  аз ҳисоби ҳамаи манбаҳои сармоягузорї ба маблаѓи 22,7 млн. сомонї истифода карда шудааст, ки ин нисбат ба моҳҳои  январ- марти  соли 2018 40,4 фоизро ташкил медиҳад. Њаљми маблаѓгузорињо аз њисоби маблаѓгузории давлатї 9,0 млн сомонї, аз њисоби инвеститсияи хориљї 13,7 млн  сомонї иљро гардидааст.

Дар давоми семоњаи аввали  соли 2019  дар бунёд намудани маҳаллаи аҳолинишини нав дар мавзеи Теми  ш.Хоруғ  1032,3 ҳазор сомонӣ, сохтмони театри миллӣ дар ш.Хоруғ 4235,7 ҳазор сомонӣ,  сохтмони бинои таълимии Донишгоҳи ба номи М.Назаршоев дар ш.Хоруғ  377,8 ҳазор сомонӣ,  сохтмони хонаи истиқоматии 2 блокаи 12 ошиёна барои кормандони ҳифзи ҳуқуқ дар ш.Хоруғ 783,5 ҳазор сомонӣ, сохтмон , азнавсозӣ ва таъмири муассисаи таълимии деҳоти Сағирдашти н.Дарвоз 16,6 ҳазор сомонӣ,  сохтмони мактаб барои 640 хонанда дар маркази н.Рушон 124,5 ҳазор сомонӣ , сохтмони мактаби нави № 7 дар  н.Рушон 201,3  ҳазор сомонӣ,  сохтмони варзишгоњ барои 8000 ҷойи нишаст дар н.Рушон 494,9  ҳазор сомонӣ, сохтмони бинои маъмурии  шуъбаи маориф дар н.Рушон 110,7 ҳазор сомонӣ, сохтмони хонаҳои истиқоматии соҳавии  кормандони ҳифзи  ҳуқуқ, омузгорон  ва кормандони соҳаи тиб  дар н. Ишкошим 237,5 ҳазор сомонӣ,  аз њисоби Вазорати нақлиёт 556,1 ҳазор сомонӣ, хоҷагии манзилию  коммуналӣ 556,2, Хадамоти Оғохон оид ба маориф 9740,3 ҳазор сомонӣ,   Помир Энерҷӣ 1724,5  ҳазор сомонӣ, Агентии Фонди Оѓохон оид ба макони зист 946,7 ҳазор сомонӣ,  Донишкадаи Осиёи Миёна дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 1061,9 ҳазор сомонӣ аз худ карда шудааст.

Бо мақсади иҷрои Амри Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 22 майи соли 2018,  №АП-1059” ҷиҳати омодагии ҳамаҷониба ба таҷлили ҷашни 30-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Қарори раиси вилоят аз 8 июни соли 2018, №173 ба тавсиб расида, Нақшаи чорабиниҳои шаҳру ноҳияҳо таҳия ва тасдиқ карда шуданд. Нақшаи чорабиниҳо аз 399 банд бо арзиши умумии 243226,8 ҳазор сомонӣ тасдиқ гардида, замимаи 1-и он 58 банд ва замимаи 2-и он 114 бандро дар бар мегирад. Бояд қайд намуд, ки аз 399 банди Нақшаи чорабиниҳо ба ҳолати 1 апрели соли 2019 76 банд бо арзиши умумии 74904,5 њазор сомонї пурра иљро гардида,  ки ин  19 фоизи наќшаро ташкил медињад.  Аз њисоби замиимаи 1 4 банд ва аз њисоби замимаи 2 аз 114 банд 28 банд бо арзиши 56258,1 њазор сомонї иљро гардидааст. Умуман ба њолати 1 апрели соли љорї 108 банд бо маблаѓи умумии 131 162,6 њазор сомонї пурра иљро гардида, иҷрои 306 банди боқимонда идома меёбад.

Барои  таъмиру нигањдории роњњои вилоят дар семохаи аввали соли 2019 маблаѓи 2568,7  њазор сомонї харољот карда шудааст. Нисбати њамин давраи соли 2018 маблаѓгузорї барои  таъмир ва нигањдории роњњои вилоят ба маблаѓи 386 њазор сомонї зиёдтар равона карда шудааст. Корњои таъмири ва нигањдории роњњо дар ин давра ба маблаѓи 774,4 њазор сомонї ба иљро расонида шудаанд.

Барои нигањдории роњњои мањаллї аз њисоби маблаѓгузории Маќомоти иљроияи мањаллии њокимияти давлатї дар семоњаи соли равон 143,7 њазор сомонї, аз он барои МДНРА-и Саѓирдашт 20,2 њазор сомонї, МДНРА-и Дарвоз 12,6 њазор сомонї, МДНРА-и ноњияи Ванљ 24,0 њазор сомонї, МДНРА-и ноњияи Роштќалъа 13,8 њазор сомонї, МДНРА-и ноњияи Ишкошим 40,0 њазор сомонї, МДНРА-и ноњияи Мурѓоб 20,0 њазор сомонї,   МДНРА-и Бартанг 13,0 њазор сомонї  људо гардидааст.

Дар семоњаи аввали соли 2019 шаш иншооти таъмири асосї аз њисоби маблаѓгузории Вазорати нақлиёти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба маблаѓи 535,8 њазор сомонї ва тавассути мудирияти корхонањои сохташудаи Вазорати нақлиёти Ҷумҳурии Тоҷикистон 11 иншоот ба маблаѓи 4650,0 њазор сомонї ба наќша гирифта шуда, аз моњи апрели соли љорї корњои сохтмонї дар ин иншоотњо оѓоз мегарданд.

Бояд ќайд намуд, муњлати иљрои супоришњои наќша чорабинињои сафарњои кории Асосгузории сулњу ва вањдати миллї – Пешвои миллат, Президенти Љумњурии Тољикистон муњтарам Эмомалї Рањмон ба шањру ноњияњои ВМКБ сохтмони пули мошингузар дар мавзеи Селхозтехникаи шањри Хоруѓ (банди 65 соли 2015 фармоишгар Вазорати наќлиёти Љумњурии Тољикистон)  ба таъхир гузошта шудааст.

Дар давраи њисоботї дар њудуди вилоят 210 км роҳҳои маҳаллии таъмирталаб мебошанд.

Дар ин давра дар роњњои њудуди вилоят 3-то садамаи наќлиётї ба ќайд гирифта шудааст, ки дар натиља 11 нафар фавтиданд.  Бо номусоидатии роњ садама ба ќайд гирифта нашудааст.

Филиали Љамъияти сањњомии  кушодаи «Тољиктелеком»- и вилоят ба маблаѓи 143,9  њазор сомонї даромад гирифтааст, ки нисбати соли гузашта 2,3  фоиз зиёдтар иљро намудааст. Њаљми хизматрасонї ба ањолї бошад, дар њаљми 25,6 њазор сомонї иљро гардида, нисбати њамин давраи соли гузашта 34,1 фоиз кам гардидааст.  

Сабаби коњишёбии њаљми хизматрасонї дар филиали “Тољиктелеком” ин аст, ки силки нахи нурї нуќсонњои истењсолї дошта ба талаботњои имруза љавобгў нест. Ба ноњияи Ишкошим силки нахи нурї то њол кашида нашудааст. Щарздории дебитор= ба њолати 1 апрели соли 2019 маблаѓи 233,4 њазор сомониро ташкил медињад.

Айни замон њолати техникї ва маблаѓгузории филиали “Тољиктелеком” – и вилоят нињоят њам ногувор аст.

  Ќарздории дебитории идораи мазкур– 296,0 њазор сомониро ташкил медињад.

Мушкилињо ва пешнињодњои соња

  • Пайваст намудани силки нахи нурї бо ноњияњои Ишкошим ва Мурѓоб,
  • Дастрас намудани кабели бисёрњаљма барои иваз намудани кабели фарсуда дар мањаллаи Тем.
  • Масъалаи иваз намудани силки нахи нурии истењсоли љумњурии Беларуссия, ки сифаташон нињоят паст аст бо силки дигари баландифат, байни маркази вилоят  ва ноњияи Мурѓоб дар масофаи 160 км. (Хадамоти алоќа)

Намояндагии корхонаи воњиди давлатии Хољагии манзилию коммуналї дар вилоят ба маблаѓи 1802,2  њазор сомонї хизмат расонид, ки ин  нисбати  ҳамин давраи соли гузашта  443,6  ҳазор сомонї зиёд буда, 107,0 фоизи  нақшаи   истеҳсолиро ташкил дод. Ҳаљми  маблағгузорї аз буља 113,0 фоиз иљро гардида, маблағи 1342,4 ҳазор  сомониро  ташкил медиҳад, ки ин нисбати ҳамин давраи  соли  гузашта 153,0 ҳазор сомонї  зиёд  мебошад. Њаљми баровардани партовњо 6,45 њазор метри кубиро  ташкил дода, даромаднокї бошад, маблаѓи 337 њазор сомонї мебошад, ки ин 85,5 фоизи наќшаро дар бар мегирад.  

Љињати дастрасии ањолї бо оби ошомиданї тибќи “Барномаи бењтар намудани таъмини ањолии Љумњурии Тољикистон бо оби нўшокї барои солњои 2008-2020” ба њолати кунунї  82,1 фоизи ањолии шањри Хоруѓ, 54,1 фоизи ањолии ноњияи Дарвоз, 34,1 фоизи ањолии ноњияи Ванљ, 66,5 фоизи ањолии ноњияи Рушон, 59,3 фоизи ањолии ноњияи Шуѓнон, 52,1 фоизи ањолии ноњияи Роштќалъа, 55,3 фоизи ањолии ноњияи Ишкошим ва 54,6 фоизи ањолии ноњияи Мурѓоб бо оби ошомиданї таъмин мебошанд. Бо назардошти он, ки баъзе мањаллањои шањри Хоруѓ, бо оби ошомиданї тариќи реља таъмин шуда истодаанд. Бинобар, ин бо ташаббуси роњбарияти маќомоти иљроияи њокимияти давлатии вилоят ва маблаѓгузории Њукумати Шветсария дар њамкорї бо Ољонсии Оѓохон оид ба макони зист сохтмони хати обгуза дар масофаи 2,7 км, ќубури ќутраш 150 мм аз мањаллаи Дашти боло то маркази шањри Хоруѓ оѓоз гардид. Маблаѓи сметавии сохтмони хати обгузари мазкур 849,7 њазор сомониро ташкил медињад. Инчунин, дар шањраки  Вањдат ва маркази ноњияи Ванљ сохтмон ва азнавсозии хатњои обгузар идома доранд.

Умуман дар вилоят ба њолати 1 апрели  соли 2019 845 км хати обгузари оби нўшокї мављуд буда, 125213  нафар ањолї бо оби нўшокї таъмин мебошанд, ки 56,9 фоизи ањолии вилоятро ташкил медињад. Истифодаи об ва љамъоварии њаќќи хизматрасонии коммуналї, махсусан дар шањри Хоруѓ,  бењбудии љиддї металабад. Ќарздории њаќќи истифодаи об дар корхонаи фаръии об ва ташноби шањри Хоруѓ  дар семоња 659,9 њазор сомониро ташкил медињад, Ки аз ин7 аз њисоби идорањои буљетї 264,2 њазор сомонї, аз њисоби ањолї 30,5 њазор ва аз њисоби имтиёз 365,2 њазор сомонї мебошад.

Яке аз самтњои муњиме, ки сиёсати  давлат ва Њукумати Љумњурии Тољикистон ба он нигаронида шудааст, ин рушди босубот ва њамљонибаи  соњањои иљтимої мебошад.

Аз 1 марти соли 2019 дар шањри Хоруѓ нуќтаи баќайдгирии «Маркази  миллии  тестї» барои номнавис намудани довталабон ба 33 муассисаи тањсилоти олии касбї ва 8 муассисаи тањсилоти миёнаи  касбии Љумњурии Тољикистон дар бинои Донишгоњи давлатии Хоруѓ људо гардид.

Тибќи  њисоботи  ММТ-ии Љумњурии Тољикистон нишон дод,ки 2772 нафар хатмкунандагони соли љорї, хатмкардагони солњои пешин 90-нафар ба ќайд гирифта шуда, то моњи майи соли равон ба ќайдгирї давом дорад.

  Барои соли тањсили 2019-2020 аз тарафи Вазорати рушди иќтисод ва савдои  Љумњурии Тољикистон барои муассисањои таълимии вилоят 244 адад  квотаи муќаррарии Президентї људо карда шуда, ба тариќи зайл ноњияи Дарвоз 41 нафар, Ванљ 35 нафар, Рўшон 30, Шуѓнон 26, Роштќалъа 40, Ишкошим 37 ва аз ноњияи Мурѓоб  35 нафар, пешбинї гардидааст. Айни замон дар ноњияњо озмуни квотаи муќаррарии Президентї гузаронида шуда, моњи май озмуни вилоятї љамъбаст карда мешавад.

Дар њамаи шањру ноњияњо талабот нисбати муассисањои томактабї ва Маркази инкишофи кўдакони синни томактабї зиёд шуда истодааст.    

Дар вилоят  29404 кўдаки синни то 5-сола мављуд мебошанд, аз ин теъдод 2079-нафар кўдак ба кўдакистон ва 6190-нафар кўдак ба Маркази рушди барвақтии кўдак  фаро гирифта  шудаанд. Барои  21135- кўдаки синни томактабї то њол кўдакистон таъсис дода нашудааст.

  Дар соли 2019  барои соњаи тандурустии вилоят маблаѓи 75,0 млн сомонї људо гардидааст, ки ин нисбати маблаѓгузории соли 2018 14 фоиз зиёдтар мебошад. Дар ин давра 9 адад муассисаи фаъолияти хусусидошта фаъолият намуда аз онњо 3 муассисаи фаъолияти хусусии дандонпизишкї, 2 муассисаи ташхисї, 1 муассисаи кори њамширагї ва 58 дорухонањои шахсї фаъолият мекунанд.

 Дар муассисањои табобатї- профилактикии вилоят 491  нафар духтур ва 1971 нафар корманди миёнаи тиббї машѓули кор мебошанд.

  Таъмири асосии шўъбањои кўдакона ва хизмати  муттањидаи беморхонаи вилоятї дар шањри Хоруѓ бо дастгирии Хадамоти тандурустии Хазинаи Оѓо-Хон бо маблаѓгузории Сафорати Љопон ба маблаѓи 894 њазор сомонї ба анљом расонида шуд.

Бояд зикр намуд, ки то ба имрўз барои эњтиёљоти парки воситањои наќлиёти санитарии вилоят 8 адад наќлиёт, аз он љумла барои беморхонаи вилоятї беморињои рўњї беморхонаи марказии ноњияњои Мурѓоб ва Ишкошим, сатансиси ёрии таъљилии шањри Хоруѓ аз љониби Сафорати Њиндустон аз њисоби Бонки умумиљањонї дар доираи лоињаи “Бењтаркунии хизматрасонии тиббї”дар МСД Зонг ва Вранги нохияи Ишкошим, њамзамон моњи феврал 7 адад наќлиёти НИВА ВАЗ 2014 ва ду адад наќлиёти боркашонии махсусгардонидашуда аз њисоби ГАВИ дастрас гардиданд.

Дар наќшаи Вазорат иловаги харидории 7 адад наќлиёти ёрии таъљилї аз љониби Агентии Чопон оид ба њамкории байналмиллалї ба наќша гирифта шудааст.

Ислоњоти љиддї дар соњаи фарњанг њамасола рўи кор омада, идома бахшидан ба бинои нави театри замонавї барои 1000 љойи нишаст дар шањри Хоруѓ, ба истифода дода шудани ќасрњои фарњанг дар ноњияњои Ванљу Шуѓнонро метавон аз рушди соњаи мазкур дар вилоят арзёбї намуд.

Шўъбаи фарњанги вилоят барои дар сатњи баланд доир намудани озмунњои Љумњуриявии “Тољикистон ватани азизи ман”, “Фурўѓи субњи доної” тайёрии њамаљониба дида дар гузаронидани озмуни љумњуриявии“Чакомаи гесў” фаъолияти хуб нишон доданд.

Бояд ќайд намуд, ки аз 334  муассисањои фарњангї 49  адад дар њолати садамавї ва 27  адад таъмирталаб мебошанд. Шумораи ќасрњои фарњангї ва хонањои фарњангї 53 ададро ташкил медињанд. 72 адад массисањои фарњангии вилоят бинои худї надоранд.                                                                                                           

Дар  семоҳи аввали соли 2019 шуъбаҳо ва бахшҳои Агении  меҳнат     ва  шуғли  аҳолї  дар  шаҳру    ноҳияҳои   вилоят 13 маротиба      ярмаркаҳои  љойҳои    корї  бо   пешниҳоди   200  адад  љойҳои    кории  холї   гузаронида,  дар  онҳо  67 адад  корхона ва 642 нафар    иштирок  намуданд.      Аз  ин  миқдор  205     нафар  ба   љойи  кор  роҳхат  гирифта, 63  нафар  бо кор  таъмин шуда, 250  нафар ба    касбомўзї роҳхат гирифта, 77  нафар ба   корҳои  љамъиятї   сафарбар   шудаанд. Дар ин муддат  дар ќаламрави вилоят аз тарафи шахсони воќеї дар љамоатњои дењот  154  љойњои нави корї таъсис дода шудааст.

Тибќи њисоботњои оморї  дар ин давра  аз вилоят дар  хориљи кишвар  3605  нафар муњољири мењнатї кору фаъолият карда истодаанд. Аз ин теъдод 3009  нафар мард ва 616  нафарро  занон  ташкил медињанд. Маблаѓи умумии ќарздорї аз пардохти музди мењнат бо назардошти солњои гузашта то охири моњи феврали соли 2019-ум 566,3 њазор сомониро ташкил дода, 25,1 фоиз ё 142 њазор сомонї ба соли њисоботї рост омад.   Ќарздорї аз пардохти музди мењнат аз њисоби ЉДММ Таком Голд  бо назардошти солњои гузашта, 292,3 њазор сомонї, ЬДММ Карон Мрамори н Дарвоз 36,6 ыазор сомонї,  Кооперативи истеысолии Сацирдашт н Дарвоз 12,3 ыазор сомонї, Бойгонии байниидоравии н Рушон 3,4 њазор сомонї,   Бойгонии байниидоравии н Шуѓнон 2,6 њазор сомонї, Шуъбаи агентии меынат ва шуцли аыолии н  Мурцоб 12,7 њазор сомонї, Бойгонии байниидоравии н Мурцоб 1,6 њазор сомонї,  Бойтории н Мурцоб 13,3 њазор сомонї,   Иттифощи касаба 53,3  њазор сомонї, Иттињодияи истењсолии матбаа 51,1 њазор сомонї, Бойгонии байниидоравии ш. Хоруц 5,4 ыазор сомон=, Корхонаи дузандагии ш. Хоруц 81,7 ыазор сомон=, ташкил дод.

Дар вилоят аз шумораи умумии 749 нафар хизматчиёни давлатї 213 нафар ё худ 28,4 фоизро занон ташкил медињанд. Дар мансабњои роњбарикунандаи хизматчиёни давлатї 62 нафар кор мекунанд. љавонони то 35 сола ва 207 нафар ё худ 28 фоизро занон ташкил намуда, дар вазифањои гуногун фаъолият менамоянд. Теъдоди соњибкорон аз њисоби занон дар Вилояти Мухтори Кўњистони Бадахшон ба 1495 нафар расидааст.

Вобаста ба эълон гардидани солњои 2019-2021 “Соли рушди дењот, сайёњї ва њунарњои мардумї” дар семоња корњои муайян анљомдода шуданд.  Дар њудуди вилоят 31 адад ширкати сайёњї ва 16  адад хатсайру мавзеъњои таърихї ва сайёњї мављуданд. Дар се моњи соли љорї аз намудњои гуногуни сайёњї 772 сайёњони хориљї ва 762   нафар,  сайёњони дохилї дар маљмўъ  1539 нафар .

Дар миќёси ВМКБ барои ќабули мењмон 44 мењмонхона ва мавзеъњои сайёњї ( њотел, турбаза), 14 адад тарабхона ва нуќтањои хўроки умумї мављуданд.

Бо љалби  њунармандони шањру ноњияњои вилоят намоиши њунарњои мардумї  мунтазам баргузор гардида истодааст.

Бо маќсади иљрои   Ќонуни Љумњурии Тољикистон «Дар бораи масъулияти падару модар дар таълиму тарбияи фарзанд» , дар  назди маќомоти  худидоракунї, муассисањои таълимї, маќомоти худфаъолияти љамъиятї ва маќомоти худидоракунии шањрак ва дењот  комиссияњои љамъиятї, фаъолият карда истодаанд. 

Вобаста ба иљрои Қонуни Љумҳурии Тољикистон “Дар бораи “Дар бораи танзими анъана ва љашну маросимҳо дар Љумҳурии Тољикистон” дар семоҳаи соли 2019 корҳои тарғиботию ташвиқотї дар байни аҳолии вилоят вусъат дода шуданд. Мутобиќи њисоботњои расмї дар семоҳаи якуми соли 2019 дар ќаламрави вилоят  239 хатнасур (хайриявӣ),  164  туйи домодию арус, 219  ќайди никоњ, 209 маросисми дафн гузаронида шуд, ки даронњо 61 сар њайвони шохдори калон ва 147 моли майда забњшуд. Харољоти умумии маблаѓ дар ин чорабинињо  730315 сомонї ташкил дод.

Дар ин давра   дар њамаи сохторњои ќудратии ВМКБ  196  љиноят ба ќайд гирифта шудааст, аз он љумла  140  љиноятро раёсати корњои дохилии вилоят ва Прокуратура ба ќайд гирифтаанд, ки  71,4 фоизи шумораи умумии љиноятњои ба ќайд гирифташударо ташкил медињад. Дигар маќомоти њифзи њуќуќ  56  љиноят ё   28,6  фоизи шумораи умумии љиноятро ба ќайд гирифтаанд.

Дар маљмўъ маќомотњои иљроияи мањаллии њокимияти давлатии вилоят, идораю муассисањои вилоятї барои рушди вилоят тамоми чорањоро андешида, бањри  равнаќ додани корњои созандагию ободонї ва  дастуру супоришњои Асосгузори сулњу вањдати миллї, Пешвои миллат, Президенти кишвар, мўњтарам Эмомалї Рањмон, ки дар Паёми навбатиашон ба Маљлиси Олии Љумњурии Тољикистон оид ба амалї намудани њадафњои стратегии давлат, эълон гардидани соли Рушди дењот, сайёњї ва њунарњои мардумї, барномањои соњавию минтаќавї ва иљрои вазифањои афзалиятноки соли 2019 баён гардидаанд, инчунин љињати дар сатњи баланди сиёсї, ташкилию фарњангї баргузор намудани чорабинињо бахшида ба таљлили 30-солагии Истиќлолияти давлатии Љумњурии Тољикистон тадбирњои мушаххасро роњандозї  намуда истодааст.